Câu bị động trong tiếng Anh: cách dùng và bài tập

Hãy tưởng tượng bạn vừa nhận email từ sếp người nước ngoài: Your proposal has been approved and will be sent to the client tomorrow. Bạn hiểu đại ý là đề xuất đã được duyệt, nhưng lại thấy lúng túng khi phải tự viết một câu tương tự. Đó chính là lúc câu bị động phát huy tác dụng. Trong bài này, bạn sẽ nắm được công thức, cách dùng đúng tình huống, những lỗi người Việt hay mắc và một loạt bài tập có đáp án để luyện ngay.

Câu bị động là gì và khi nào cần dùng

Câu bị động (passive voice) là câu mà chủ ngữ không thực hiện hành động, mà là đối tượng nhận hành động đó. Nói cách khác, thứ quan trọng nhất trong câu được đưa lên đầu để nhấn mạnh, còn ai làm ra hành động thì có thể lược bỏ.

Bạn nên chọn câu bị động trong ba trường hợp phổ biến. Thứ nhất, khi không biết hoặc không cần nói ai làm: My bike was stolen last night (Xe đạp của tôi bị lấy trộm tối qua). Thứ hai, khi muốn nhấn mạnh vào kết quả hoặc đối tượng: The bridge was built in 1990 (Cây cầu được xây năm 1990). Thứ ba, khi viết trang trọng, khách quan như trong báo cáo, hướng dẫn, thông báo. Ngược lại, trong giao tiếp hằng ngày bạn vẫn nên ưu tiên câu chủ động vì nó ngắn gọn và tự nhiên hơn.

Công thức câu bị động theo từng thì

Nguyên tắc cốt lõi rất đơn giản: lấy tân ngữ của câu chủ động đưa lên làm chủ ngữ, dùng động từ to be chia đúng thì, rồi thêm quá khứ phân từ (V3/V-ed) của động từ chính. Tác nhân (nếu cần) đặt sau by.

Công thức chung: S + be + V3/V-ed (+ by O). Điều quyết định câu đúng hay sai nằm ở chỗ chia động từ to be cho khớp thì. Bảng dưới đây tổng hợp các thì thường gặp nhất để bạn tra nhanh:

Mẹo nhớ: động từ chính luôn giữ nguyên ở dạng V3/V-ed, còn phần thay đổi theo thì chỉ nằm ở cụm to be. Nếu bạn còn chưa chắc về cách phân biệt các thì, hãy xem lại bài phân biệt thì quá khứ đơn và hiện tại hoàn thành trước khi luyện bị động.

Mẫu câu bị động song ngữ theo tình huống

Dưới đây là những mẫu câu bạn có thể dùng ngay, kèm nghĩa tiếng Việt và ghi chú sắc thái để biết dùng lúc nào cho phù hợp.

• English: The order was shipped this morning. – Việt: Đơn hàng đã được gửi đi sáng nay. (trang trọng, hay dùng trong email công việc)
• English: Breakfast is served from 7 to 10. – Việt: Bữa sáng được phục vụ từ 7 đến 10 giờ. (trung tính, thông báo dịch vụ)
• English: My phone got broken yesterday. – Việt: Điện thoại của tôi bị hỏng hôm qua. (thân mật, văn nói dùng get thay be)
• English: Visitors are requested to keep quiet. – Việt: Khách được đề nghị giữ yên lặng. (rất trang trọng, biển báo/nội quy)
• English: This dish is made with fresh herbs. – Việt: Món này được làm từ rau thơm tươi. (trung tính, mô tả)

Lưu ý sắc thái: trong văn nói thân mật, người bản xứ thường dùng get + V3 (got broken, got fired) thay cho be + V3 để nghe đời thường hơn. Còn khi viết email hay văn bản, bạn nên dùng be + V3 cho chuẩn mực.

Những lỗi người Việt hay mắc và cách sửa

Đây là phần quan trọng nhất, vì hầu hết lỗi bị động đều lặp đi lặp lại theo một vài kiểu quen thuộc.

• Quên chia to be: Sai: The letter written by him. → Đúng: The letter was written by him. Câu bị động bắt buộc phải có động từ to be, thiếu nó thì câu không hoàn chỉnh.
• Dùng V nguyên mẫu thay vì V3: Sai: The room is clean every day. (câu này có nghĩa khác: phòng sạch) → Đúng: The room is cleaned every day. (phòng được dọn mỗi ngày).
• Bị động hóa nội động từ: Sai: An accident was happened. → Đúng: An accident happened. Các động từ như happen, arrive, die không có tân ngữ nên không thể chuyển sang bị động.
• Chia sai to be theo thì: Sai: The project has finished by the team. → Đúng: The project has been finished by the team. Nhớ đủ cụm has/have + been ở thì hoàn thành.
• Lạm dụng by + tác nhân: Không sai ngữ pháp nhưng làm câu nặng nề: The homework was done by me. Trong đa số trường hợp bạn nên bỏ by me nếu không cần nhấn mạnh.

Phát âm đúng dạng quá khứ phân từ có đuôi -ed

Vì câu bị động dùng rất nhiều V-ed, bạn cần phát âm đuôi này cho chuẩn. Đuôi -ed có ba cách đọc:

• Đọc là /ɪd/ khi động từ kết thúc bằng âm /t/ hoặc /d/: wanted /ˈwɒn.tɪd/, needed /ˈniː.dɪd/.
• Đọc là /t/ khi động từ kết thúc bằng âm vô thanh (trừ /t/): washed /wɒʃt/, stopped /stɒpt/.
• Đọc là /d/ khi động từ kết thúc bằng âm hữu thanh hoặc nguyên âm (trừ /d/): cleaned /kliːnd/, played /pleɪd/.

Nghe qua thì nhỏ nhặt, nhưng phát âm sai đuôi -ed là một trong những dấu hiệu dễ nhận ra nhất của người mới học, nên bạn hãy tập kỹ ngay từ đầu.

Bài tập câu bị động có đáp án

Hãy chuyển các câu chủ động sau sang bị động rồi đối chiếu với đáp án bên dưới.

1. They clean the office every morning.
2. The chef is preparing a special menu.
3. Someone stole my wallet on the bus.
4. The company has launched a new app.
5. You must submit the form before Friday.

Đáp án gợi ý:

1. The office is cleaned every morning.
2. A special menu is being prepared (by the chef).
3. My wallet was stolen on the bus.
4. A new app has been launched (by the company).
5. The form must be submitted before Friday.

Sau khi đã quen với bị động, bạn có thể mở rộng vốn ngữ pháp bằng cách xem thêm mệnh đề quan hệ trong tiếng Anh, ôn lại cách dùng mạo từ a, an, the, và rèn cách viết chuẩn với hướng dẫn dấu câu trong tiếng Anh. Ba chủ đề này thường đi kèm bị động khi bạn viết câu dài và trang trọng.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên dùng câu bị động thay vì câu chủ động?

Bạn dùng câu bị động khi muốn nhấn mạnh vào đối tượng nhận hành động chứ không phải người thực hiện, khi không biết hoặc không cần nói ai làm, hoặc khi viết văn phong trang trọng như báo cáo, thông báo, hướng dẫn. Ví dụ: The report was submitted yesterday (Bản báo cáo đã được nộp hôm qua) nghe khách quan và chuyên nghiệp hơn là nói ai nộp.

Câu bị động có bắt buộc phải có by không?

Không. Bạn chỉ thêm by + tác nhân khi thông tin đó quan trọng. Nếu người thực hiện không rõ hoặc không cần thiết thì bỏ hẳn. So sánh: The window was broken (Cửa sổ bị vỡ – không rõ ai làm) và The window was broken by the storm (Cửa sổ bị vỡ do cơn bão – nêu rõ nguyên nhân).

Động từ nào không dùng được ở thể bị động?

Nội động từ (không có tân ngữ) như happen, sleep, arrive, die, come không có dạng bị động vì không có đối tượng để chuyển lên làm chủ ngữ. Bạn không thể nói An accident was happened. Câu đúng là An accident happened (Một tai nạn đã xảy ra).

Làm sao chia đúng động từ to be trong câu bị động?

Động từ to be phải chia theo đúng thì của câu chủ động gốc và hợp với chủ ngữ mới. Ví dụ thì hiện tại đơn dùng is/are/am, quá khứ đơn dùng was/were, hiện tại hoàn thành dùng has/have been. Phần động từ chính luôn giữ nguyên ở dạng quá khứ phân từ (V3/V-ed).

Trần Đức Minh – Ngữ pháp nền tảng